Najnowszy raport Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego (OPI-PIB) pod tytułem „Nauka w Polsce: szanse i wyzwania” przedstawia szczegółowy obraz krajowego sektora nauki i szkolnictwa wyższego w latach 2019–2024. Dokument, opracowany na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wskazuje na znaczące nakłady finansowe, postępujące umiędzynarodowienie oraz kluczową rolę wybranych ośrodków badawczych.
Miliardy na badania i rozwój
Z analizy wynika, że w badanym okresie polska nauka otrzymała bezprecedensowe wsparcie finansowe. Narodowe Centrum Nauki (NCN) odnotowało wzrost dotacji celowej o 29 proc., co w 2024 roku przełożyło się na kwotę 1,59 mld zł. W ciągu ostatnich sześciu lat instytucja ta sfinansowała ponad 12,6 tys. projektów o łącznej wartości blisko 9 mld zł. Jeszcze wyższe kwoty rozdysponowało Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), które na projekty badawczo-rozwojowe skierowało 18,3 mld zł.
Według ministra nauki i szkolnictwa wyższego, Marcina Kulaska, raport ten stanowi rodzaj mapy drogowej dla sektora. Dyrektor OPI-PIB, dr hab. inż. Jarosław Protasiewicz, podkreśla natomiast, że celem publikacji jest dostarczenie rzetelnych danych niezbędnych do prowadzenia polityki naukowej opartej na faktach.
Sukcesy na arenie międzynarodowej
Polska wyraźnie zaznacza swoją obecność w programie Horyzont Europa. W latach 2021–2024 polskie organizacje pozyskały dofinansowanie w wysokości 621,8 mln euro. Wynik ten stanowi już 85 proc. kwoty uzyskanej w całym poprzednim siedmioletnim programie Horyzont 2020, co daje Polsce pozycję lidera w grupie państw, które przystąpiły do UE po 2004 roku (UE13).
Za niemal połowę (49 proc.) tych sukcesów odpowiadają tzw. „wyspy doskonałości”, do których zaliczane są przede wszystkim uczelnie badawcze uczestniczące w programie IDUB oraz instytuty Polskiej Akademii Nauk.
Nowe trendy: doktoranci z zagranicy i otwarty dostęp
Raport zwraca uwagę na istotne zmiany w strukturze środowiska akademickiego. Mimo ogólnego spadku liczby doktorantów, o ponad 40 proc. wzrósł odsetek cudzoziemców kształcących się w szkołach doktorskich. Najliczniejszą grupę wśród zagranicznych doktorantów stanowią osoby pochodzące z Indii.
W obszarze publikacji naukowych widoczny jest trend ku otwartej nauce – 52 proc. artykułów publikowanych jest w trybie Open Access. Co ciekawe, dane wskazują, że kobiety-badaczki częściej niż mężczyźni decydują się na udostępnianie swoich prac w ten sposób.
Geografia nauki i przyszłe wyzwania
Polska mapa naukowa jest silnie scentralizowana. Cztery ośrodki – Kraków, Poznań, Warszawa i Wrocław – koncentrują 54 proc. kadry badawczej i zdobywają większość grantów z NCN. Raport identyfikuje to jako jedno z wyzwań, wskazując na potrzebę zwiększenia skuteczności mniejszych ośrodków w pozyskiwaniu funduszy projektowych.
Wśród innych obszarów wymagających poprawy eksperci wymieniają konieczność wspierania mobilności młodych naukowców.
Kompleksowa analiza przygotowana przez zespół w składzie: dr Marzena Feldy, Bartosz Pawlik oraz Agata Roguz, jest dostępna dla wszystkich zainteresowanych na portalu RAD-on.
poleca:
